Filosofisch Café Arnhem

filosofisch cafe arnhemHet Filosofisch Café Arnhem is altijd op de derde dinsdag van de maand. Bijeenkomsten vinden plaats van 19.45 tot 22.00 uur in de Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 Arnhem.

Wilt u meer informatie of de maandelijkse nieuwsbrief ontvangen? Mail dan fca@boekhandelongerijmd.nl. Er wordt geen entree gevraagd, wel een vrijwillige bijdrage. U kunt ‘vriend van het FCA’ worden door een jaarlijkse donatie over te maken naar rekening NL38INGB0004911707 t.n.v. boek­handel Ongerijmd o.v.v. ‘donatie FCA’.

Thema’s eerstvolgende café-avonden: 17 oktober (stoïcijnse gesprekken), 21 november (samen lezen van een filosofische tekst), 19 december (Moreel Beraad), 16 januari (geëngageerde kunst).

17 oktober: op zoek naar je innerlijk kompas, een Stoicijnese oefening in onafhankelijkheid en zielsrust

Geplaatst door op 11:52 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

 

Dinsdagavond 17 oktober staat het Filosofisch Café Arnhem in het teken van het oefenen van onafhankelijkheid en zielsrust. De avond wordt begeleid door filosoof Dick Kleinlugtenbelt. Hij heeft een gespreksmethode ontwikkeld, geïnspireerd op een tekst van Seneca. Hierover zal hij wat meer vertellen waarna er wordt geoefend met een opdracht.

Velen zijn bekend met de Socratische dialoog, een oefening in kritisch zelfonderzoek. Veel minder bekend zijn de oefeningen van de Romeinse Stoïcijnen, zoals Epictetus en Seneca. Van Seneca is bekend dat hij iedere avond een zelfonderzoek deed, waarin hij de hele dag doorloopt en doorzoekt op gemaakte ‘vergissingen en fouten’. Vaak waren Seneca’s zelfonderzoeken gericht op het omgaan met woede. Niet verwonderlijk, hij was de opvoeder van Nero.

Dick Kleinlugtenbelt heeft de afgelopen jaren een Stoïcijnse gespreksmethode ontwikkeld die gebruikt kan worden in groepen en die geïnspireerd is door een tekst van Seneca. Na een korte inleiding over de kenmerken van deze oefening en de betekenis van ‘leefregels en deugden’ wordt de oefening met de deelnemers aan het filosofisch café gedaan en vervolgens nabesproken.

datum/tijd: dinsdagavond 17 oktober, 19.45 – 22.00 uur
plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 Arnhem (entree via de boekhandel)
entree: een vrijwillige bijdrage

dinsdag 19 september: in gesprek met Denker des Vaderlands René ten Bos

Geplaatst door op 15:13 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

René ten Bos is dit jaar ‘Denker des Vaderlands’. In die rol agendeert hij filosofische vraagstukken voor een groot publiek. Deze avond is hij te gast in de eerste Filosofisch Café avond van dit seizoen.

In zijn laatste boek Dwalen in het antropoceen verkent Ten Bos het tijdperk waarin de mens als nooit te voren zijn invloed op aarde laat gelden. Dat heeft echter catastrofale gevolgen: stijging van de zeespiegel, klimaatveranderingen, broeikasgassen en het uitsterven van soorten zijn slechts enkele gevolgen.

Volgens Ten Bos dwalen we door het huidige tijdperk zonder te weten waarheen we moeten gaan. Zowel diepe  wanhoop als blind vertrouwen in technologische oplossingen zal de mensheid niet verder helpen. Herbezinning op de rol van de mens in het nieuwe tijdperk is nodig, niet alleen in de wetenschap maar ook in politiek en samenleving.

Tijdens het Filosofisch Café neemt René ten Bos ons mee in zijn verkenning van het ‘antropoceen’ en de manieren van navigeren die nodig zijn om de weg te vinden. Daarna gaat hij met de aanwezigen in gesprek over hoe je als individu en groep zinvol verder kan werken aan het thema.

René ten Bos is hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit. Hij schreef onder andere Stilte, geste stem (2011), Water (2014) en Bureaucratie is een inktvis (2015, winnaar Socratesbeker) en ‘Dwalen in het antropoceen’ (2017). Dit jaar is hij Denker des Vaderlands.

Datum/tijd: 19.45 – 22.00 uur (zaal open v.a. 19.15)
Plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (Jansstraat) Arnhem
Entree: vrijwillige bijdrage, ditmaal met als richtbedrag 7,50 tot 15 euro; aanmelden is niet mogelijk, de deuren sluiten als alle circa 75 stoelen zijn bezet.

dinsdag 20 juni: open café avond

Geplaatst door op 21:36 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

Dinsdagavond 20 juni is de laatste avond van het seizoen van het Filosofisch Café. Iedereen is dan welkom tijdens een open café avond zonder thema.

We nodigen iedereen uit om deze avond langs te komen om gezellig wat drinken en in gesprek te gaan over wat je zoal bezighoudt. Denk daarbij aan: Welke (filosofische) vragen houden je bezig? Welke filosofische boeken ga je deze zomer lezen? En wat zijn je wensen en suggesties voor het programma en de gespreksvormen van het komende seizoen?

Datum/tijd: dinsdag 20 juni, 19.45 – 22.00 uur (inloop v.a. 19.15 uur)
Plaats: Boeksalon Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (Jansstraat) Arnhem; entree via de boekhandel
Entree: vrijwillige bijdrage

16 mei: aan de slag met het Agoramodel van René Gude

Geplaatst door op 16:17 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

Het Filosofisch Café Arnhem staat dinsdagavond 16 mei in het teken van het Agoramodel van voormalig Denker des Vaderlands René Gude. Dit model helpt filosoferende burgers inzicht te krijgen in de verschillende levenssferen in de samenleving en de bijbehorende spelregels. Wie deze doorgrondt, kan zich makkelijker in de wereld bewegen en deze mede vormgeven. Na een introductie wordt het model toegepast op een casus over de aanpak van discriminatie.

De wereld is eenvoudiger dan je denkt’ stelt voormalig Denker des Vaderlands René Gude. Om dat te laten zien ontwikkelde hij het Agoramodel. Daarin gebruikt hij het beeld van de Agora, de publieke ruimte in de stadstaten van de oudheid. Op en rond het plein speelt het leven zich af in verschillende levenssferen (privé, politiek, publiek en privaat) en trainingsprogramma’s (religie, filosofie, kunst en sport). Voor hem was het model een hulpmiddel om vanuit de praktische filosofie het collectieve samenleven te verbeteren.

Want filosoferende burgers mogen zich niet beperken tot de binnenwereld, vindt Gude. Zij moeten hun denkkracht inzetten voor het ontwikkelen van de samenleving. Daarvoor moet je in collectieven kunnen denken en willen samenwerken (collectieve intelligentie ontwikkelen). Het Agoramodel helpt om orde te scheppen in de sociale structuren. In wat voor soort collectieven leven wij eigenlijk? Welke principes spelen daarin een rol? Volgens Gude is het de kunst te begrijpen in welke sfeer je je bevindt en de spelregels ervan te doorgronden. Alleen dan is het mogelijk deze ook te veranderen.

Na de introductie van het model wordt het toegepast op het vraagstuk van discriminatie. Als oplossing voor discriminatie worden oplossingen gezocht als anoniem solliciteren of het hanteren quota voor bijvoorbeeld het aantal vrouwen bij universiteiten, allochtonen bij de politie enz.. Wat zijn de inzichten als we het probleem en mogelijke oplossingen analyseren vanuit de verschillende levenssferen en trainingsprogramma’s? Welke maatregelen passen dan wel en welke niet? Door het Agoramodel praktisch toe te passen kunnen we ontdekken of en hoe het model voor ons van waarde kan zijn.

 

Datum/tijd: dinsdagavond 16 mei, 19.45 – 22.00 uur (inloop v.a. 19.15)
Locatie: boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (Jansstraat)
Entree: vrijwillige bijdrage

18 april: diner pensant met als thema rust

Geplaatst door op 11:06 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

Deze maand is de Maand van de Filosofie. Dit jaar is het thema ‘rust’. In het Filosofisch Café Arnhem van dinsdagavond 18 april besteden we er aandacht aan door middel van een diner pensant.

Er is een grote roep naar meer rust in ons leven. We hebben 24/7 toegang tot het oneindige wereldwijde web. Informatie stroomt permanent binnen. Hoe stil te staan, hoe rust te vinden, in de drukte van alledag? Wat is innerlijke rust en is dit wel nastrevenswaardig?

Tijdens een eenvoudig diner nemen we de tijd en de rust te overdenken wat ons nu precies onrustig maakt en hoe wij daar goed mee om willen gaan. Het onderwerp wordt in kleine groepen besproken en verbonden aan persoonlijke casussen. De avond wordt geleid door Paul Troost.

datum/tijd: dinsdagavond 18 april; let op, ander tijdstip dan normaal 18.30-22.00 uur (inloop v.a. 18.00 uur)plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (entree via de winkel)
entree: 15,00 (inclusief eenvoudige maaltijd, koffie/thee)

Er is plaats voor maximaal 30 personen. Aanmelden is noodzakelijk en kan via hermien@hijmanongerijmd.nl

21 maart: Feiten en alternatieve feiten

Geplaatst door op 13:07 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

Het Filosofisch Café van dinsdagavond 21 maart staat in het teken van feiten en alternatieve feiten, van wat is waar en waarop kunnen we nog vertrouwen? In de filosofie geeft het scepticisme hiervoor aanwijzingen met onder andere de aanbeveling je oordeel op te schorten. Scepticisme is dit jaar onderwerp van het eindexamen Filosofie, daarom onderzoeken we dit thema samen met gymnasiasten van het ‘Stedelijk’.

De vraag naar feiten en alternatieve feiten, naar leugen en waarheid houdt de gemoederen op dit moment zeer bezig. Hoe kan je daarmee omgaan?

De Griekse filosofen gebruikten ‘skepsis’ oftewel ‘onderzoek’. Het scepticisme geeft handreikingen voor het overdenken van vraagstukken. Zo geeft het scepticisme als belangrijke aanwijzing je oordeel/mening/opvatting/geloof zo lang mogelijk op te schorten.

In het scepticisme wordt de houding waarmee je  met de waarheid omgaat als wezenlijk gezien. Daarbij worden drie houdingen onderscheiden: opschortend, twijfelend en onderzoekend. Van elk van deze houdingen kunnen wij ons afvragen of zij nuttig en waardevol zijn en waarom ze dat zijn.

De gymnasiasten van het ‘Stedelijk’ die dit jaar examen Filosofie doen, hebben inmiddels veel kennis over wat het scepticisme precies inhoudt. Deze avond willen we deze kennis gezamenlijk toepassen op het dagelijks leven.

Daarvoor zullen we een aantal actuele casussen en stellingen filosofisch onderzoeken.

 datum/tijd: dinsdagavond 21 maart, 19.45-22.00 uur (Boeksalon open vanaf 19.15 uur)
plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (entree via de winkel)
entree: vrijwillige bijdrage

21 februari – Leesavond met tekst uit de ‘Ethica’

Geplaatst door op 14:42 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

Deze avond is een andere avond dan u gewend bent. Deze avond gaan we namelijk een stukje van een filosofische tekst ter plekke lezen en bespreken. De tekst komt uit de ‘Ethica’ van Spinoza en zal kort worden ingeleid door Ernestine Scheer, taal- en letterkundige en daarbij liefhebber van filosofie in het algemeen en Spinoza in het bijzonder. 

Spinoza (1632-1677) schreef de Ethica om de mens te helpen gelukkiger te worden. Volgens Spinoza moet de mens zich niet passief door zijn emoties laten meesleuren, maar zijn vermogens actief versterken en tot inzicht komen in zichzelf en in de noodzakelijke samenhang van de wereld. Want ‘vrij’ is alleen diegene die rationeel zijn eigenbelang nastreeft en overeenkomstig de wetten van zijn natuur handelt.

De Ethica geldt als een van de belangrijkste filosofische werken aller tijden. Het boek heeft een wiskundige opzet en bevat honderden stellingen die ieder in een apart bewijs worden onderbouwd.

Deze avond gaan we een aantal van deze stellingen lezen en in kleine groepjes bespreken. Het gaat om een aantal stellingen die betrekking hebben op de verschillende soorten kennis (deel 2, Aard en oorsprong van de geest), waaronder de intuïtie (deel 5, De macht van het verstand of de menselijke vrijheid).

De betreffende teksten liggen voor iedereen klaar. Vergeet de leesbril niet!

datum/tijd: dinsdagavond 21 februari, 19.45-22.00 uur (Boeksalon open vanaf 19.15 uur)plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (entree via de winkel)
entree: vrijwillige bijdrage

 

Socratisch gesprek in kleine groep

In aansluiting op het onderwerp in het Filosofisch Café is het een week later mogelijk deel te nemen aan een ‘socratisch gesprek in kleine groep’. Het gesprek vindt plaats op dinsdagavond 28 februari. In het ‘socratisch gesprek in kleine groep’ staat hetzelfde thema centraal als tijdens de Filosofisch Café avond. De avond is bedoeld voor diegenen die het gesprekonderwerp graag verder uitdiepen of het prettiger vinden in een kleine groep te werken. De avond wordt geleid door Gerrit Kappert of Paul Troost.

Datum/tijd: dinsdagavond 28 februari, 19.30-21.30 uur
Locatie: boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (Jansstraat), Arnhem
Entree: € 7,50 (incl. koffie en thee)
Let op: de bijeenkomst gaat door bij minimaal 5 deelnemers en het maximum is 8. Opgeven via hermien@hijmanongerijmd.nl. Aanmelden kan t/m zaterdag 25 februari.

17 januari: Ian Hacking ‘Making up people’

Geplaatst door op 12:36 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

Dinsdagavond 17 januari avond buigen we ons over de manier waarop wetenschappers en wijzelf naar psychische stoornissen kijken. We gebruiken daarbij de inzichten van de Canadese filosoof Ian Hacking.
In 2014 is het nieuwe diagnostisch handboek voor psychische stoornissen uitgekomen, de DSM V. Allen Frances, een Amerikaans psychiater die betrokken was bij de ontwikkeling van de DSM IV uit 1994, is kritisch over dit nieuwe handboek. Niet alleen staan er driemaal zoveel diagnoses in als in de DSM I uit 1952, ook zou 45% van de bevolking wel eens aan de criteria van een psychische stoornis kunnen voldoen. Hij stelt dat hem pijnlijk duidelijk is geworden hoe kleine veranderingen in de definities van psychische stoornissen grote en onvoorziene consequenties kunnen hebben (CCHRINT, 2011). Zo gauw een stoornis in dit handboek staat wordt het echt, een feit, en mensen die worden gediagnosticeerd gaan zichzelf anders zien. Hoe werkt dit nu precies? Is het echt het geval dat nieuwe stoornissen worden ontdekt, of is er misschien iets anders aan de hand?

De Canadese filosoof Ian Hacking (1936) biedt een interessant perspectief op deze kwestie. Volgens hem zijn psychische stoornissen interactive kinds. Dit houdt in dat niet alleen de persoon met de stoornis en diagnose verandert door deze diagnose, maar dat er een interactie gaande is tussen wetenschappelijk onderzoek, betrokken instituties, psychiaters, patiënten, en het ‘object’ van studie, de stoornis. Dat betekent dat ook wat wij bijvoorbeeld een depressie noemen en hoe we dit diagnosticeren verandert, en dat er dus geen vaststaand object van onderzoek is. De psychische stoornis is dus een moving target.

Na een introductie van en discussie over Hacking’s visie zullen we samen onderzoeken welke implicaties dit heeft. Wat maakt een psychische stoornis nog ‘echt’? Hangt dat af van een biologische basis? Of zijn er andere manieren waarop we dit onderscheid kunnen maken? En heeft dit implicaties voor hoe we mensen met een diagnose behandelen /zouden moeten behandelen?

De avond zal geleid worden door Lieke Asma. Zij is promovenda in de filosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en houdt zich met name bezig met filosofie van de neurowetenschappen en psychologie, vrije wil en handelingstheorie.

datum/tijd: dinsdagavond 17 januari, 19.45-22.00 uur (Boeksalon open vanaf 19.15 uur)

plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (entree via de winkel)

entree: vrijwillige bijdrage

Verder praten? Socratisch gesprek in kleine groep
In aansluiting op het thema in het Filosofisch Café is er de mogelijkheid deel te nemen aan een ‘socratisch gesprek in kleine groep’. Het gesprek vindt plaats op dinsdagavond 24 januari. In het ‘socratisch gesprek in kleine groep’ staat hetzelfde thema centraal als tijdens de Filosofisch Café avond. De avond is bedoeld voor degenen die het gesprekonderwerp graag verder uitdiepen of het prettiger vinden in een kleine groep te werken. De avond wordt geleid door Gerrit Kappert of Paul Troost.

Datum/tijd: dinsdagavond 24 januari, 19.30-21.30 uur
Locatie: boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (Jansstraat), Arnhem
Entree: € 7,50 (incl. koffie en thee)

Let op: de bijeenkomst gaat door bij minimaal 5 deelnemers en het maximumaantal is 8. Opgeven via hermien@hijmanongerijmd.nl. Aanmelden kan t/m zaterdag 21 januari.

20 december: Jannah Loontjens over de Pulp Fiction generatie

Geplaatst door op 16:14 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

jannahloontjenskarolyeffenbergerDinsdagavond 20 december is schrijfster en filosofe Jannah Loontjens te gast bij het Filosofisch Café Arnhem. Deze avond staat in het teken van de vraag ‘wat is eigenlijk normaal?’ Loontjens leidt het thema in door terug te gaan naar de jaren negentig, jaren waarin alles mogelijk leek. Ze zal daarbij gebruikmaken van haar eigen ervaringen en van filmstills, vooral uit Pulp Fiction en Fight Club. Daarna wordt de filosofische uitleg verbonden met vragen die ons allemaal aangaan: wat vonden we vroeger normaal en wat tegenwoordig?

In haar boek Roaring Nineties onderzoekt Jannah Loontjens het beeld dat wij hebben van de jaren negentig en dat van de jaren die daaraan voorafgingen. Ze beschrijft haar ervaringen in het Haagse kraakpand waar ze met haar moeder woonde. Ze vertelt over haar filosofiestudie in New York waar ze les kreeg van de filosoof Derrida, over haar bijbaantje als gogodanser in nachtclubs en het poststructuralistische denken dat toen in de mode was. Aan de hand van het werk van Derrida, Baudrillard, Butler en Heidegger laat Loontjens zien hoe haar eigen leven met filosofie verbonden is, en hoe grote filosofische kwesties met praktische vragen kunnen samengaan.

In het poststructuralisme denken wordt het onderscheid tussen wat ‘echt’ en wat ‘schijn’ is diffuus. In de moderne samenleving is sprake van een hyperrealiteit, een werkelijkheid van beelden waarin echt en niet echt door elkaar lopen. Loontjens zal dit toelichten met beelden uit Pulp Fiction en Fight Club.

Voor de postmoderne filosofen is het besef belangrijk dat de situatie bepaalt wat normaal wordt gevonden en dat iets nooit noodzakelijkerwijs zo is. De vraag naar echtheid gaat gepaard met de vraag: ‘wat is dan eigenlijk normaal?’

Ja, wat vinden we nu eigenlijk normaal en waarom eigenlijk? Deze vraag is te verbinden aan onze eigen ervaring en levenshouding. Over welke zaken dachten we vroeger anders en wat maakt dat we met de tijdgeest meegaan? Zijn er ook zaken die wel onveranderlijk zijn? Dit zijn de vragen waarover de aanwezigen deze avond in gesprek gaan.

Lees meer over Jannah Loontjens.
jannah-loontjens-omslag-roaringninetiesklein

Datum/tijd: dinsdagavond 20 december, 19.45 uur tot 22.00 uur (deur open vanaf 19.15 uur)
Plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote Oord 15 (Jansplaats) Arnhem
Entree: vrijwillige bijdrage

15 november: gesprekken die vastlopen

Geplaatst door op 10:27 in Filosofisch Cafe Arnhem | 0 Reacties

ruzieDinsdagavond 15 november wordt in het filosofisch café gesproken over ‘gesprekken die vastlopen’. Dat gebeurt via een Socratisch gesprek onder leiding van Dick Kleinlugtenbelt. 

We voeren dagelijks allerlei gesprekken, met collega’s, vrienden, familie of buren; oppervlakkige, vluchtige gesprekken, zakelijke, beroepsmatige gesprekken of persoonlijke, diepgaande gesprekken.

Soms loopt een gesprek helemaal vast. Er ontstaat een woordenstrijd, een veel te veel aan woorden, kwetsende opmerkingen, persoonlijke aanvallen, zinloze uitweidingen, oordelen over en weer. Niemand luistert. Niemand stelt vragen. Wanneer zeg je: Ik stop ermee? En wat is er nodig om zo’n gesprek dat vastloopt weer op gang te krijgen?

We zullen deze twee vragen in het Filosofisch Café op een Socratische manier onderzoeken onder leiding van Dick Kleinlugtenbelt. We beginnen met een korte verkenning over de inhoud en het belang van het onderwerp. Daarna wordt de deelnemers gevraagd eigen ervaringen in te brengen. Enkele ervaringen zullen we wat diepgaander onderzoeken met de twee vragen. En we wisselen vervolgens meningen, standpunten, inzichten en essenties uit.

datum/tijd: dinsdagavond 15 november, 19.45 – 22.00 uur (Boeksalon open vanaf 19.15 uur)
plaats: Boeksalon boven boekhandel Hijman Ongerijmd, Grote oord 15 (entree via de winkel)
entree: vrijwillige bijdrage

Socratisch gesprek in kleine groep

socratische-gesprekken1Graag attenderen we iedereen op de mogelijkheid deel te nemen aan een ‘Socratisch gesprek in kleine groep’ dat plaatsvindt op maandagavond 21 november. In het ‘Socratisch gesprek in kleine groep’ staat hetzelfde thema centraal als tijdens de Filosofisch Café avond. De avond is bedoeld voor degenen die het gesprekonderwerp graag verder uitdiepen of het prettiger vinden in een kleine groep te werken. De avond wordt geleid door Gerrit Kappert of Paul Troost.
Maandagavond 21 november, 19.30-21.30 uur; deelname € 7,50 (incl. koffie en thee). Aanmelden kan t/m vrijdag 18 november. De bijeenkomst gaat door bij minimaal 5 deelnemers en het maximumaantal is 8. Opgeven via hermien@hijmanongerijmd.nl.