Over Hijman Ongerijmd

Verbonden met Arnhem

Boekhandel Hijman Ongerijmd heeft een lange traditie in de Arnhemse samenleving. Het is een bewogen geschiedenis die wordt getekend door oorlog en tegenslag. Het is ook de geschiedenis van liefde voor boeken en de betrokkenheid van klanten en medewerkers bij hun boekhandel .

Ontstaan

In 1895 startte Simon Hijman Jzn. een boekhandel aan de Koningstraat 64. In 1919 ontstond na een fusie Hijman, Stenfert Kroese en Van der Zande NV. De boekhandel bloeide en werd voor Arnhem een ‘plaats van ontmoetingen’. Naast boekhandel was Hijman, Stenfert Kroese en Van der Zande tevens uitgever van eigentijdse literatuur. Vanaf 1920 verscheen bijvoorbeeld de 21-delige serie Palladium, waarin in kleine, prachtig verzorgde oplagen de mooiste teksten werden gepubliceerd van de jonge generatie schrijvers, zoals Adriaan Roland Holst en Jan Greshoff. De uitgave van de Geschiedenis de Nederlandse Letterkunde (1926) was jarenlang de meest toonaangevende Nederlandse literatuurgids. Simon Hijman verzamelde een grote collectie bibliografieën, waaronder de complete werken van Dickens, Goethe en Shakespeare. Gaandeweg werd zijn collectie uitgebreid met jonge auteurs en kinderboeken.

Oorlogsjaren

In 1941 werd de boekhandel door de Duitse bezetter in beslag genomen. Hijman en zijn zoon Rudolf Julius, beiden directeur, werden ontslagen. De medewerkers moesten in dienst blijven op straffe van vervolging. Het waren deze medewerkers die er voor zorgden dat alle de Duitsers onwelgevallige boeken en de collectie bibliografieën goed werd verstopt op de zolder van het pand aan de Koningstraat. De onderneming ging door onder de naam Hijman, Stenfert Kroese en van de (!) Zande. De Duitsers gebruikten de uitgeverij voor de publicatie van de nationaal-socialistisch propagandatekst Voorspellingen van Nostradamus uit het jaar 1558 over het verloop van den huidigen oorlog. Ondertussen waren Hijman en zijn echtgenote vanaf december 1942 ondergedoken. Door verraad werden zij op 1 augustus 1944 op hun onderduikadres, een boerderij in Lathum, door de Duitsers gevangen genomen en naar Westerbork overgebracht. Op 3 september werden zij gedeporteerd naar Auschwitz, waar ze op 6 september 1944 zijn gestorven. Na de Slag om Arnhem in september 1944, was het een chaos in Arnhem en werd er geplunderd. Door onbekende oorzaak brandde het pand aan de Koningstraat op 30 april 1945 geheel uit. De door de medewerkers geredde boekenverzameling en alle inventaris ging daarbij verloren.

Voortzetting

2013-08-04-Grote-Oord-1956-300x212

Grote Oord in 1956

Rudolf Julius Hijman zette na de oorlog de activiteiten van Hijman, Stenfert Kroese en Van der Zande voort. Met hulp van de Gemeente Arnhem opende hij een nieuwe boekhandel aan de Grote Oord 15, een voormalige kruidenierszaak. In de loop van de jaren werd Grote Oord 15 weer een ‘plaats van ontmoetingen’ zoals eerder in de Koningstraat. Tot 1970 berustte het eigendom van de winkel bij Rudolf Julius Hijman. Hij had geen opvolger en het beheer van het pand werd belegd bij de Stichting Rudolf Julius Hijman, met de nadrukkelijke opdracht Grote Oord 15 te verhuren aan een literaire boekhandel. De nieuwe eigenaar G.F.P.M. van der Hoeven, stopte in 1974 met de uitgeversactiviteiten, waarna de winkel verder ging onder de naam Hijman Boeken. Van 1982 tot 2006 was Wim Dorman eigenaar. Vervolgens werd de winkel in 2006 overgenomen door Everhard Arends en werd de naam gewijzigd in Boekhandel Hijman&Arends. In de jaren daarna werd een ingrijpende vernieuwing van het pand gerealiseerd, terwijl via lezingen en signeersessies ‘de plaats van ontmoetingen’ werd voortgezet.

Recente samenvoeging

In 2006 opende aan de Nieuwstad een kleine nieuwkomer haar deuren, boekhandel Ongerijmd. Eigenaar Theo Beneder begon een boekwinkel met de specialisaties kunst, geschiedenis, filosofie, poëzie en landschap. Terwijl in de grote boekhandels de aandacht steeds meer naar bestsellers werd verlegd, bood Ongerijmd de mooie en minder bekende uitgaven, waaraan actief aandacht werd gegeven via workshops, lezingen, festivals en ‘cafe’s’. Al snel werd Ongerijmd een geliefde plek voor Arnhemse cultuur- en boekenliefhebbers. Voorzichtig werd samenwerking met het grotere Hijman&Arends gezocht. Toen deze in de zomer van 2013 ten tweede male in korte tijd failliet ging, mobiliseerde Theo Beneder de Arnhemse boekenliefhebbers. Met resultaat: meer dan honderd mensen (Reddende Engelen) namen een aandeel, waarmee Ongerijmd de overname kon financieren. Ongerijmd verhuisde naar de Grote Oord en vanaf juli 2013 werd de naam Hijman Ongerijmd.

 

Gedenksteen

imagesK9B02BKR

logo Hijman, Stenfert Kroese en van der Zande

Hijman Ongerijmd staat in de traditie van de ‘plaats van ontmoetingen’ en wil deze hooghouden. Naast de ingang van de winkel herinnert een gedenksteen aan de bewogen geschiedenis van de boekhandel en haar vroegere eigenaren. De steen is in 1920 ontworpen door grafisch kunstenaar Jan van Krimpen. In het midden staat het handelsmerk van de firma: een menora, een zevenarmige Joodse kandelaar. Daar omheen staat het motto Het Schoone Kennen Veredelt de Ziel. Dit motto is bedacht door dichter Jan Greshoff, hij gebruikte hiervoor de beginletters van de firmanaam Hijman, Stenfert Kroese en Van der Zande.